Studies geven longkankerpatiënten kans op betere behandeling

Om longkankerbehandelingen te verbeteren is veel onderzoek nodig. “Geen vooruitgang zonder wetenschap. Ik weet niet wie dat gezegd heeft, maar dat is natuurlijk een onomstotelijk feit.” Dr. Idris Bahce is longarts in het Amsterdam UMC, locatie VUMC en legt uit hoe de klinische studies eruitzien en wie ervoor in aanmerking komt.

Alternatieven bij ziekteprogressie

Klinische studies met nieuwe doelgerichte- en immuuntherapieën volgen elkaar in rap tempo op om erachter te komen welke (combinatie van) behandelingen het beste resultaat geeft. “Zo zijn er voor de ALK-fusie een aantal middelen in de eerstelijnsbehandeling beschikbaar in de standaardzorg. Als een longkankerpatiënt niet meer reageert op die medicatie en progressief is, kunnen alternatieve behandelingen die nog niet in de standaardzorg opgenomen zijn, een nieuwe deur openen.” In dergelijke gevallen zijn er drie routes om deze behandelingen te verkrijgen.

Als eerste zoekt een behandelend arts naar een studie in het eigen centrum of op (inter)nationaal niveau. Als het profiel van de patiënt niet aansluit bij een studie en er is in het verleden onderzoek gedaan, dan is het soms ook mogelijk om als expertisecentrum met positieve resultaten de farmaceut direct te benaderen met het verzoek de behandeling specifiek voor die ene patiënt te verstrekken. Als de eerste twee routes niet bewandeld kunnen worden, is de laatste optie het aanvragen van het off-label gebruik van medicatie bij de verzekeraar.

Patiëntselectie voor studies

Om mee te doen aan een studie moet een patiënt aan strenge voorwaarden voldoen. “Vaak is de studie op zoek naar een fitte patiënt in de meest stabiele situatie. Zeker in verder gevorderde onderzoeken (fase 2-3 studies) is dat belangrijk. Dat betekent dat patiënten nog geen of heel weinig symptomen mogen vertonen. Daarom vallen veel patiënten hier helaas buiten de boot.” De reden achter deze strenge selectie is het verkrijgen van zo zuiver mogelijke resultaten. “Als iemand niet helemaal fit is, wordt het bijvoorbeeld lastiger om symptomen die zich uiten na de start van de behandeling te identificeren als bijwerkingen. Het kan immers ook een verslechtering van de eigen conditie zijn die losstaat van het gebruik van het geneesmiddel.”

Behandelingen

In studies worden zowel nieuwe behandelingen, als behandelingen die reeds in de standaardzorg zijn opgenomen getest. Als behandelingen uit de standaardzorg getest worden, gaat het meestal om: welke behandeling werkt het best? Per subgroep kan het ook verschillen welke behandeling het best werkt. “Door deze vergelijkende onderzoeken, kunnen we langzaam omhoog klimmen naar een optimale behandeling. Daarom is het heel waardevol dat patiënten in alle stadia meedoen aan klinisch onderzoek.”

Voor- en nadelen van deelname

Een voor de hand liggend nadeel van deelname aan een studie kan zijn dat het nog niet helemaal duidelijk is of het middel het gewenste effect zou hebben en wat de mogelijke bijwerkingen van een behandeling zijn. “Daartegenover staat dat we studies proberen op te zetten voor behandelingen die de zorg nog arm is. De patiënten die deelnemen aan deze studies, kunnen niet binnen de standaardzorg behandeld worden. Voor deze groep is het een kans. Er is een kans dat de patiënt een betere behandeling krijgt dan de standaardbehandeling. Ook worden de regelmatige controles als een tweede secundair voordeel ervaren. Ook is er een betere monitoring van bijwerkingen.” Studies hebben de longkankerzorg al sterk verbeterd en bovendien de behandelmogelijkheden voor patiënten uitgebreid. Dit zal de komende jaren alleen maar toenemen.